اقلیم گرم و خشک(فلات مرکزی)
شاهرود، یکی از شهرهای استان سمنان در ایران است. این شهر مرکز شهرستان شاهرود است. شاهرود، در حد فاصل دو نوع آب و هوای خشک و کویری، در جنوب و مرطوب و پرباران در شمال جای گرفته که آب و هوایی مطبوع برای این شهر فراهم کرده و آن را در ردیف خوشآب و هواترین شهرهای ایران قرار دادهاست. بر اساس نتایج سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت شهر شاهرود ۱۳۲٬۳۷۹ نفر بوده است[۲]، که پرجمعیتترین شهر استان محسوب میشود. شهرستان شاهرود در فاصله 390 کيلومتري شرق پايتخت با 514000 کيلومترمربع وسعت و 1365 متر ارتفاع از سطح دريا در مختصات جغرافيايي 54 و 35 تا 57 و 5 طول شرقي و 34 و 35 تا 35 عرض شمالي قرار دارد. اين شهرستان با 325000 نفر جمعيت، 4 بخش، 12 دهستان و 293 پارچه آبادي بزرگ ترين شهرستان ايران اسلامي از نظر وسعت است
این شهر در حاشیهٔ شمالی دشت کویر و در دامنههای جنوبی رشتهکوه البرز با موقعیت جغرافیایی ۲۵ دقیقهٔ و ۳۶ درجهٔ عرضی و ۵۸ دقیقهٔ و ۵۴ درجهٔ طولی با ارتفاعی معادل ۱۳۸۰ متر از سطح دریا در شمال خاوری استان سمنان واقع شده است. هستهٔ اولیهٔ این شهر به دلیل دفاع از مهاجمان، بر فراز تپههای کمارتفاع دامنهٔ کوه شمالی و غربی رود بزرگ این منطقه بنا شد که به جهت بزرگی این رود، تدریجاً نام شاهرود را به خود گرفت و به تدریج همراه با برقراری امنیت در محل، رشد و توسعه یافته به طوری که این شهر در کنار صددروازه، پایتخت اشکانیان که به باور بسیاری از پژوهشگران محل کنونی شهر دامغان است، در شمار شهرهای معتبر پارتی درآمد. به نوشتهٔ برخی پژوهشگران از جمله «اگورود نیکوف»، سومین آتش مقدس اهورامزدا که در اوستا آمده، آذرفرنبغ است که آتشکدهٔ بزرگ شاهرود بودهاست.[۵]
در دوران بعدتر، این شهر همراه با سمنان و دامغان در ردیف مهمترین شهرهای ایالت تاریخی کومِش قرار گرفت و به استناد برخی اشارههای تاریخی مندرج در متون و بعضی شواهد باستانشناسی و معماری موجود در داخل و خارج شهر کنونی شاهرود، را عبور کاروانها که بزرگراه غربی_شرقی جادهٔ ابریشم را طی میکردند، از آبادیها و روستاهای بزرگ این شهر میگذشت. به عبارت بهتر، شاهرود به دلیل واقع شدن در موقعیت خاص جغرافیایی و قرار گرفتن میان رشته کوه البرز و نواحی کویر مرکزی ایران، به نوعی جادهٔ ابریشم مناطق عمدهٔ آن روزگار همچون خراسان، تهران، مازندران و نیز شهرهای داخلی ایران بودهاست.
ویژگیهای این اقلیم:
- تابش طولانی و با شدت - نسیم مطلوب- باد مزاحم- اختلاف دمای زیاد سایه و آفتاب- خشکی زیاد هوا
مردمان ساکن در مناطق گرم و خشک برای بر آزار های محیط تمهیداتی اندیشیده اند که اکنون به بررسی آن ها می پردازیم.1. تابش طولانی و با شدت : خلق فضاهای سرپوشیده و ایجاد سایه؛ استفاده ساباط
2. هدایت نسیم مطلوب : جهت گیری ساختمان به به تناسب جهت وزش، ایجاد بازشو های مقابل هم برای تولید کوران، ایجاد فضاهای بادخیز (کوچه های باریک و طولانی)، استفاده از بادگیر
3. مقابله با بادهای مزاحم : طرح کاشت و پوشش گیاهی انبوه برای کاهش شدت بادهای مزاحم، خصوصاً در حاشیه شهرها که هیچ مانعی وجود ندارد.
4. ختلاف دمای سایه و آفتاب : ایجاد کنج، مسیر و فضاهای مکث سایه گیر با استفاده از پوشش گیاهی سایه دار یا مسقف کردن فضا (ساباط)
5. مقابله با خشکی زیاد هوا : تعبیه حوضخانه یا سرداب در بناها و هدایت نسیم مطلوب به عبور از روی آب جهت مرطوب و خنک شدن آن.
غیر از موارد توضیح داده شده، عناصر دیگری هم هستند که در تهویه طبیعی نقش بسزایی دارند : - استفاده از فرم گنبدی شکل : بام هاي گنبدي به علي برجستگي كه دارند همواره در معرض وزش نسيم قرار مي گيرند. همچنين روي اين گونه بام ها –يا بام هاي استوانه اي- چون شدت تابش آفتاب بر تمام رويه يكسان نيست، هميشه قسمت هايي از آن گرماي بسيار كمي دريافت مي كنند و در تقليل درجه حرارت فضاي زير آن نقش موثري دارند.
- استفاده از مصالح با ظرفیت حرارتی بالا مانند آجر و کاهگل که گرما به فضای درون پس ندهند.- استفاده از حیاط مرکزی : رفتار اقلیمی حیاط مرکزی به گونه ایست که با پوشش گیاهی و عموماً آبی که در آن وجود دارد، به خاطر ارتفاع محاسبه شده ديوارها نسبت به مساحت آن، خُرد اقلیمی در خود تولید می کند که دمای آن از دمای بیرون کمتر و میزان رطوبت هوا در آن بیشتر است. ضمن اینکه درختان که اغلب درختان انبوه هستند، سایه ایجاد می کنند و نسیم که به درون حیاط هدایت می شود، خنک و مرطوب خواهد بود.
با تمامی این امکانات، آیا باز هم استفاده از راه حل های پیچیده تکنولوژیک و آلاینده ضروری است؟آیا اندیشه شهر طبیعی تصوری محال است؟
در این اقلیم که بیشت مناطق نیمه استوایی را شامل می شود،به دلیل وزش بادهای مجاور که از جنوب غربی و شمال غربی به طرف استوا در حرکت اند،هوا بسیار خشک است. این بادها هنگام عبور از قاره های بزرگ،بیشتر رطوبت خود را از دست می دهند. علاوه بر این،در مناطق نیمه استوایی که جزء مناطق پر فشار هستند،هوا به دلیل حرکت از قسمت های بالایی اتمسفر به پایین گرم و خشک می شود. توجه به خشکی هوا در این مناطق که با ویژگی های دیگری همراه است، از نظر تأمین آسایش انسان و در نتیجه طراحی ساختمان،اهمیت فراوانی دارد.
تابش مستقیم آفتاب در این مناطق شدید است و 700تا800 کیلوکالری در هر ساعت در مترمربع در سطوح افقی انرژی تولید می کند و با افزایش پرتو منعکس شده از سطوح بایر زمین،شدت آن بیشتر می شود. آسمان این مناطق،در بیشتر مواقع سال بدون ابر است. ولی معمولاًبعدازظهرها در اثر گرم شدن و حرکت لایه های هوای نزدیک به زمین،مه و طوفان گرد و غبار پدید می آید.
رطوبت کم و نبودن ابر در آسمان باعث می شود دامنه ی تغییرات دمای هوا در این مناطق بسیار زیاد شود. در تابستان،تابش آفتاب در طول روز سطح زمین را تا 70 درجه ی سانتی گراد گرم می کند. در حالی که هنگام شب،دمای سطح زمین به سرعت کاهش می یابد و به 15 درجه ی سانتی گراد یا پایین تر می رسد. البته نوسان دمای هوا کمتر است. ولی در هر حال،میزان تغییرات آن به 20درجه ی سانتی گراد می رسد. دمای هوا در روزهای گرم تابستان به 40تا 50 درجه ی سانتی گراد و در شب ها به 15تا25درجه ی سانتی گراد می رسد.
در فلات مرکزی که بزرگ ترین منطقه ی ایران است و اطراف آن را ناهمواریهای مرتفعی محصور کرده،صرف نظر از حاشیه ی متصل به ارتفاعات و برخی حوزه های مستقل داخلی،شرایط آب و هوایی گرم و خشک است و از جمله مشخصه های آن،زمستان های سخت و سرد و تابستان های گرم و خشک است.
ویژگی های معماری بومی مناطق گرم و خشک
ساکنین مناطق گرم و خشک برای غلبه بر مشکلات آب و هوایی این نواحی،تدابیر زیر را اندیشیده اند:
1) به طور کلی،در این مناطق ساختمان ها با مصالحی از جمله خشت و ل که ظرفیت حرارتی زیادی دارند بنا شده اند.در مناطقی که شرایط آب و هوایی بسیار حاد است،با ساختن خانه ها در دل تپه ها یا زیرزمین،زمان تأخیر را به بی نهایت رسانده اند و بدین وسیله از شرایط حرارتی متعادل عمق زمین استفاده کرده اند.
2) پلان ساختمان ها تا حد امکان متراکم و فشرده است و تا حد ممکن تلاش شده سطح خارجی ساختمان نسبت به حجم آن کم باشد. این تراکم و فشردگی پلان خانه ها،میزان تبادل حرارت از طریق جداره های خارجی ساختمان را چه در تابستان و چه در زمستان به حداقل می رساند و در نتیجه،تا حد زیادی از نفوذ حرارت به داخل ساختمان در تابستان و اتلاف آن در زمستان جلوگیری می کند.
3) ساختمان ها معمولاًدر بافت های متراکم و مجموعه های بسیار فشرده بنا شده اند و بدین ترتیب تلاش شده است بیشترین سایه ی ممکن بر سطوح خارجی ایجاد شود.به دلیل تراکم و فشردگی مجموعه،توده ی کل مصالح ساختمانی افزایش یافته و زمان تأخیر به حد مطلوب رسیده است.
4) در بیشتر نواحی این مناطق،به دلیل بارندگی کم و در نتیجه کمبود چوب،سقف ساختمان ها به شکل خرپشته،تاق یا گنبد و بدون هیچ اسکلتی از خشت خام و گل ساخته شده باشد.
5) به منظور کاهش هرچه بیشتر حرارت ایجاد شده در دیوارها در اثر تابش آفتاب بر آنها،معمولأسطوح خارجی سفید کاری شده است.
6) در این مناطق، تعداد و مساحت پنجره ی ساختمان ها به حد اقل میزان ممکن کاهش یافته و برای جلوگیری از نفوذ پرتو های منعکس شده از سطح زمین اطراف،پنجره ها در قسمت های فوقانی دیوارها تعبیه شده است.
7) در مناطق گرم و خشک،سعی شده است از ایجاد کوران و ورود هوای خارج به داخل ساختمان از طریق پنجره ها یا قسمت های باز شو،بویژه در هوای گرم جلوگیری شود.ولی تدابیر دیگری از جمله ایجاد باد گیر برای خنک سازی هوای داخلی به صورت طبیعی اندیشیده شده که بسیار مؤثر است.
8) استفاده از حیاط های داخلی درخت کاری شده و معطوف ساختن فضاهای زندگی به این حیاط ها،از عمده ترین ویژگی های معماری در مناطق گرم و خشک است. حیاط های داخلی که شامل درخت،حوض و سطح گیاه کاری شده است،یکی از مؤثرترین عوامل ایجاد رطوبت و حفاظت در برابر طوفان شن است.
9) جهت گیری ساختمان، در این مناطق جنوب تا جنوب شرقی است.
اصول رعایت شده در معماری بومی این مناطق
نوع اقلیم
نوع مصالح
نوع پلان
نوع بام
جهت قرار گیری
نحوه ارتباط ساختمان با زمین
سطح و تعداد پنجره
میزان استفاده از تهویه طبیعی
بافت مجموعه
نوع رنگ خارجی
گرم و خشک
ظرفیت حرارتی زیاد
فشرده
تاق گنبد
جنوب تا جنوب شرقی
روی زمین
کم
کم
متراکم
روشن
در این مناطق، فرم ساختمان باتوجه به شرایط زمستانی این مناطق می تواند در طول محور شرقی-غربی گسترش یابد. ولی با توجه به شرایط تابستانی،ساختمان ها باید فشرده و مکعبی شکل باشند. در هر صورت،با بریدن قسمتی از این مکعب و پرکردن حفره ی ایجاد شده با سایه(سایه ی دیوار،درخت،پیچک و چفته مو)و هوای خنک شده به وسیله ی تبخیر آب سطح چمن،برگ درختان،حوض و فواره می توان فضای نسبتاً مناسبی در ساختمان ایجاد کرد.در اطراف این باغچه ی داخلی، پلان ساختمان می تواند آزاد باشد.بدین ترتیب،پلان کلی ساختمان در این مناطق به طرف داخل معطوف می شود.
تهویه ی موردنیاز و اقلیم
در مناطق گرم و خشک باید میزان تهویه ی طبیعی هنگام روز را به حداقل ممکن رساند.زیرا در اثر ورود هوای گرم خارج به داخل،دمای هوا و سطوح داخلی نیز افزایش می یابد؛بویژه در طول روز که سرعت باد زیاد است و در نتیجه،میزان تهویه ی طبیعی افزایش می یابد،تغییرات دمای هوای داخلی در سطحی نزدیک به دمای هوای خارجی تغییر می کند. از سوی دیگر،چون رطوبت هوادر این مناطق کم است،حتی با جریان هوایی با سرعت کم نیز امکان سردشدن بدن ازطریق تبخیر عرق بدن وجود داردو در نتیجه،نیازی به سرعت زیاد هوا برای خنک سازی از طریق تبخیر نیست. برای ایجاد این شرایط،سرعت هوا ممکن است15 سانتی متر در ثانیه باشد.این سرعت در اثر اختلاف دمای سطوح و نفوذ هوای خارج به داخل از طریق درز پنجره ها در هوای اتاق به وجود می آیدو بدین ترتیب،نیازی به باز بودن پنجره ها نیست.هنگام عصر و شب،به دلیل پایین بودن دمای هوای خارج نسبت به دمای هوای سطوح داخلی،تهویه ی طبیعی امکان سریع خنک شدن هوای داخلی را به وجود می آورد.نیاز به کوران هنگام عصر و شب،وجود پنجره های باز شو را ضروری می سازد.ولی باید به این نکته توجه داشت که کارایی تهویه با اندازه ی پنجره ها متناسب نیست. با هماهنگ کردن محل،شکل و نحوه ی باز شدن پنجره ها می توان اندازه ی آنها را به قدری کوچک انتخاب کردکه حرارت جذب شده از طریق آنها به حداقل برسدو در عین حال،امکان تهویه ی مؤثر فراهم شود.همچنین باید به مسئله ی ورود گرد و غبار به داخل ساختمان نیز توجه کرد.
در مناطقی که همیشه طوفان شن و گرد و غبار وجود دارد،ساختمان هایی که بر روی پیلوتی قرار گرفته اند،مقدار بسیار کمی از گرد و غبار و شن موجود در هوا را دریافت می کنند. زیرا معمولاًدر ارتفاع بیش از 10متر،میزان شن موجود در هوا به شدت کاهش می یابد.
شاهرود، یکی از شهرهای استان سمنان در ایران است. این شهر مرکز شهرستان شاهرود است. شاهرود، در حد فاصل دو نوع آب و هوای خشک و کویری، در جنوب و مرطوب و پرباران در شمال جای گرفته که آب و هوایی مطبوع برای این شهر فراهم کرده و آن را در ردیف خوشآب و هواترین شهرهای ایران قرار دادهاست. بر اساس نتایج سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت شهر شاهرود ۱۳۲٬۳۷۹ نفر بوده است[۲]، که پرجمعیتترین شهر استان محسوب میشود. شهرستان شاهرود در فاصله 390 کيلومتري شرق پايتخت با 514000 کيلومترمربع وسعت و 1365 متر ارتفاع از سطح دريا در مختصات جغرافيايي 54 و 35 تا 57 و 5 طول شرقي و 34 و 35 تا 35 عرض شمالي قرار دارد. اين شهرستان با 325000 نفر جمعيت، 4 بخش، 12 دهستان و 293 پارچه آبادي بزرگ ترين شهرستان ايران اسلامي از نظر وسعت است
این شهر در حاشیهٔ شمالی دشت کویر و در دامنههای جنوبی رشتهکوه البرز با موقعیت جغرافیایی ۲۵ دقیقهٔ و ۳۶ درجهٔ عرضی و ۵۸ دقیقهٔ و ۵۴ درجهٔ طولی با ارتفاعی معادل ۱۳۸۰ متر از سطح دریا در شمال خاوری استان سمنان واقع شده است. هستهٔ اولیهٔ این شهر به دلیل دفاع از مهاجمان، بر فراز تپههای کمارتفاع دامنهٔ کوه شمالی و غربی رود بزرگ این منطقه بنا شد که به جهت بزرگی این رود، تدریجاً نام شاهرود را به خود گرفت و به تدریج همراه با برقراری امنیت در محل، رشد و توسعه یافته به طوری که این شهر در کنار صددروازه، پایتخت اشکانیان که به باور بسیاری از پژوهشگران محل کنونی شهر دامغان است، در شمار شهرهای معتبر پارتی درآمد. به نوشتهٔ برخی پژوهشگران از جمله «اگورود نیکوف»، سومین آتش مقدس اهورامزدا که در اوستا آمده، آذرفرنبغ است که آتشکدهٔ بزرگ شاهرود بودهاست.[۵]
در دوران بعدتر، این شهر همراه با سمنان و دامغان در ردیف مهمترین شهرهای ایالت تاریخی کومِش قرار گرفت و به استناد برخی اشارههای تاریخی مندرج در متون و بعضی شواهد باستانشناسی و معماری موجود در داخل و خارج شهر کنونی شاهرود، را عبور کاروانها که بزرگراه غربی_شرقی جادهٔ ابریشم را طی میکردند، از آبادیها و روستاهای بزرگ این شهر میگذشت. به عبارت بهتر، شاهرود به دلیل واقع شدن در موقعیت خاص جغرافیایی و قرار گرفتن میان رشته کوه البرز و نواحی کویر مرکزی ایران، به نوعی جادهٔ ابریشم مناطق عمدهٔ آن روزگار همچون خراسان، تهران، مازندران و نیز شهرهای داخلی ایران بودهاست.
ویژگیهای این اقلیم:
- تابش طولانی و با شدت - نسیم مطلوب- باد مزاحم- اختلاف دمای زیاد سایه و آفتاب- خشکی زیاد هوا
مردمان ساکن در مناطق گرم و خشک برای بر آزار های محیط تمهیداتی اندیشیده اند که اکنون به بررسی آن ها می پردازیم.1. تابش طولانی و با شدت : خلق فضاهای سرپوشیده و ایجاد سایه؛ استفاده ساباط
2. هدایت نسیم مطلوب : جهت گیری ساختمان به به تناسب جهت وزش، ایجاد بازشو های مقابل هم برای تولید کوران، ایجاد فضاهای بادخیز (کوچه های باریک و طولانی)، استفاده از بادگیر
3. مقابله با بادهای مزاحم : طرح کاشت و پوشش گیاهی انبوه برای کاهش شدت بادهای مزاحم، خصوصاً در حاشیه شهرها که هیچ مانعی وجود ندارد.
4. ختلاف دمای سایه و آفتاب : ایجاد کنج، مسیر و فضاهای مکث سایه گیر با استفاده از پوشش گیاهی سایه دار یا مسقف کردن فضا (ساباط)
5. مقابله با خشکی زیاد هوا : تعبیه حوضخانه یا سرداب در بناها و هدایت نسیم مطلوب به عبور از روی آب جهت مرطوب و خنک شدن آن.
غیر از موارد توضیح داده شده، عناصر دیگری هم هستند که در تهویه طبیعی نقش بسزایی دارند : - استفاده از فرم گنبدی شکل : بام هاي گنبدي به علي برجستگي كه دارند همواره در معرض وزش نسيم قرار مي گيرند. همچنين روي اين گونه بام ها –يا بام هاي استوانه اي- چون شدت تابش آفتاب بر تمام رويه يكسان نيست، هميشه قسمت هايي از آن گرماي بسيار كمي دريافت مي كنند و در تقليل درجه حرارت فضاي زير آن نقش موثري دارند.
- استفاده از مصالح با ظرفیت حرارتی بالا مانند آجر و کاهگل که گرما به فضای درون پس ندهند.- استفاده از حیاط مرکزی : رفتار اقلیمی حیاط مرکزی به گونه ایست که با پوشش گیاهی و عموماً آبی که در آن وجود دارد، به خاطر ارتفاع محاسبه شده ديوارها نسبت به مساحت آن، خُرد اقلیمی در خود تولید می کند که دمای آن از دمای بیرون کمتر و میزان رطوبت هوا در آن بیشتر است. ضمن اینکه درختان که اغلب درختان انبوه هستند، سایه ایجاد می کنند و نسیم که به درون حیاط هدایت می شود، خنک و مرطوب خواهد بود.
با تمامی این امکانات، آیا باز هم استفاده از راه حل های پیچیده تکنولوژیک و آلاینده ضروری است؟آیا اندیشه شهر طبیعی تصوری محال است؟
در این اقلیم که بیشت مناطق نیمه استوایی را شامل می شود،به دلیل وزش بادهای مجاور که از جنوب غربی و شمال غربی به طرف استوا در حرکت اند،هوا بسیار خشک است. این بادها هنگام عبور از قاره های بزرگ،بیشتر رطوبت خود را از دست می دهند. علاوه بر این،در مناطق نیمه استوایی که جزء مناطق پر فشار هستند،هوا به دلیل حرکت از قسمت های بالایی اتمسفر به پایین گرم و خشک می شود. توجه به خشکی هوا در این مناطق که با ویژگی های دیگری همراه است، از نظر تأمین آسایش انسان و در نتیجه طراحی ساختمان،اهمیت فراوانی دارد.
تابش مستقیم آفتاب در این مناطق شدید است و 700تا800 کیلوکالری در هر ساعت در مترمربع در سطوح افقی انرژی تولید می کند و با افزایش پرتو منعکس شده از سطوح بایر زمین،شدت آن بیشتر می شود. آسمان این مناطق،در بیشتر مواقع سال بدون ابر است. ولی معمولاًبعدازظهرها در اثر گرم شدن و حرکت لایه های هوای نزدیک به زمین،مه و طوفان گرد و غبار پدید می آید.
رطوبت کم و نبودن ابر در آسمان باعث می شود دامنه ی تغییرات دمای هوا در این مناطق بسیار زیاد شود. در تابستان،تابش آفتاب در طول روز سطح زمین را تا 70 درجه ی سانتی گراد گرم می کند. در حالی که هنگام شب،دمای سطح زمین به سرعت کاهش می یابد و به 15 درجه ی سانتی گراد یا پایین تر می رسد. البته نوسان دمای هوا کمتر است. ولی در هر حال،میزان تغییرات آن به 20درجه ی سانتی گراد می رسد. دمای هوا در روزهای گرم تابستان به 40تا 50 درجه ی سانتی گراد و در شب ها به 15تا25درجه ی سانتی گراد می رسد.
در فلات مرکزی که بزرگ ترین منطقه ی ایران است و اطراف آن را ناهمواریهای مرتفعی محصور کرده،صرف نظر از حاشیه ی متصل به ارتفاعات و برخی حوزه های مستقل داخلی،شرایط آب و هوایی گرم و خشک است و از جمله مشخصه های آن،زمستان های سخت و سرد و تابستان های گرم و خشک است.
ویژگی های معماری بومی مناطق گرم و خشک
ساکنین مناطق گرم و خشک برای غلبه بر مشکلات آب و هوایی این نواحی،تدابیر زیر را اندیشیده اند:
1) به طور کلی،در این مناطق ساختمان ها با مصالحی از جمله خشت و ل که ظرفیت حرارتی زیادی دارند بنا شده اند.در مناطقی که شرایط آب و هوایی بسیار حاد است،با ساختن خانه ها در دل تپه ها یا زیرزمین،زمان تأخیر را به بی نهایت رسانده اند و بدین وسیله از شرایط حرارتی متعادل عمق زمین استفاده کرده اند.
2) پلان ساختمان ها تا حد امکان متراکم و فشرده است و تا حد ممکن تلاش شده سطح خارجی ساختمان نسبت به حجم آن کم باشد. این تراکم و فشردگی پلان خانه ها،میزان تبادل حرارت از طریق جداره های خارجی ساختمان را چه در تابستان و چه در زمستان به حداقل می رساند و در نتیجه،تا حد زیادی از نفوذ حرارت به داخل ساختمان در تابستان و اتلاف آن در زمستان جلوگیری می کند.
3) ساختمان ها معمولاًدر بافت های متراکم و مجموعه های بسیار فشرده بنا شده اند و بدین ترتیب تلاش شده است بیشترین سایه ی ممکن بر سطوح خارجی ایجاد شود.به دلیل تراکم و فشردگی مجموعه،توده ی کل مصالح ساختمانی افزایش یافته و زمان تأخیر به حد مطلوب رسیده است.
4) در بیشتر نواحی این مناطق،به دلیل بارندگی کم و در نتیجه کمبود چوب،سقف ساختمان ها به شکل خرپشته،تاق یا گنبد و بدون هیچ اسکلتی از خشت خام و گل ساخته شده باشد.
5) به منظور کاهش هرچه بیشتر حرارت ایجاد شده در دیوارها در اثر تابش آفتاب بر آنها،معمولأسطوح خارجی سفید کاری شده است.
6) در این مناطق، تعداد و مساحت پنجره ی ساختمان ها به حد اقل میزان ممکن کاهش یافته و برای جلوگیری از نفوذ پرتو های منعکس شده از سطح زمین اطراف،پنجره ها در قسمت های فوقانی دیوارها تعبیه شده است.
7) در مناطق گرم و خشک،سعی شده است از ایجاد کوران و ورود هوای خارج به داخل ساختمان از طریق پنجره ها یا قسمت های باز شو،بویژه در هوای گرم جلوگیری شود.ولی تدابیر دیگری از جمله ایجاد باد گیر برای خنک سازی هوای داخلی به صورت طبیعی اندیشیده شده که بسیار مؤثر است.
8) استفاده از حیاط های داخلی درخت کاری شده و معطوف ساختن فضاهای زندگی به این حیاط ها،از عمده ترین ویژگی های معماری در مناطق گرم و خشک است. حیاط های داخلی که شامل درخت،حوض و سطح گیاه کاری شده است،یکی از مؤثرترین عوامل ایجاد رطوبت و حفاظت در برابر طوفان شن است.
9) جهت گیری ساختمان، در این مناطق جنوب تا جنوب شرقی است.
اصول رعایت شده در معماری بومی این مناطق
نوع اقلیم
نوع مصالح
نوع پلان
نوع بام
جهت قرار گیری
نحوه ارتباط ساختمان با زمین
سطح و تعداد پنجره
میزان استفاده از تهویه طبیعی
بافت مجموعه
نوع رنگ خارجی
گرم و خشک
ظرفیت حرارتی زیاد
فشرده
تاق گنبد
جنوب تا جنوب شرقی
روی زمین
کم
کم
متراکم
روشن
در این مناطق، فرم ساختمان باتوجه به شرایط زمستانی این مناطق می تواند در طول محور شرقی-غربی گسترش یابد. ولی با توجه به شرایط تابستانی،ساختمان ها باید فشرده و مکعبی شکل باشند. در هر صورت،با بریدن قسمتی از این مکعب و پرکردن حفره ی ایجاد شده با سایه(سایه ی دیوار،درخت،پیچک و چفته مو)و هوای خنک شده به وسیله ی تبخیر آب سطح چمن،برگ درختان،حوض و فواره می توان فضای نسبتاً مناسبی در ساختمان ایجاد کرد.در اطراف این باغچه ی داخلی، پلان ساختمان می تواند آزاد باشد.بدین ترتیب،پلان کلی ساختمان در این مناطق به طرف داخل معطوف می شود.
تهویه ی موردنیاز و اقلیم
در مناطق گرم و خشک باید میزان تهویه ی طبیعی هنگام روز را به حداقل ممکن رساند.زیرا در اثر ورود هوای گرم خارج به داخل،دمای هوا و سطوح داخلی نیز افزایش می یابد؛بویژه در طول روز که سرعت باد زیاد است و در نتیجه،میزان تهویه ی طبیعی افزایش می یابد،تغییرات دمای هوای داخلی در سطحی نزدیک به دمای هوای خارجی تغییر می کند. از سوی دیگر،چون رطوبت هوادر این مناطق کم است،حتی با جریان هوایی با سرعت کم نیز امکان سردشدن بدن ازطریق تبخیر عرق بدن وجود داردو در نتیجه،نیازی به سرعت زیاد هوا برای خنک سازی از طریق تبخیر نیست. برای ایجاد این شرایط،سرعت هوا ممکن است15 سانتی متر در ثانیه باشد.این سرعت در اثر اختلاف دمای سطوح و نفوذ هوای خارج به داخل از طریق درز پنجره ها در هوای اتاق به وجود می آیدو بدین ترتیب،نیازی به باز بودن پنجره ها نیست.هنگام عصر و شب،به دلیل پایین بودن دمای هوای خارج نسبت به دمای هوای سطوح داخلی،تهویه ی طبیعی امکان سریع خنک شدن هوای داخلی را به وجود می آورد.نیاز به کوران هنگام عصر و شب،وجود پنجره های باز شو را ضروری می سازد.ولی باید به این نکته توجه داشت که کارایی تهویه با اندازه ی پنجره ها متناسب نیست. با هماهنگ کردن محل،شکل و نحوه ی باز شدن پنجره ها می توان اندازه ی آنها را به قدری کوچک انتخاب کردکه حرارت جذب شده از طریق آنها به حداقل برسدو در عین حال،امکان تهویه ی مؤثر فراهم شود.همچنین باید به مسئله ی ورود گرد و غبار به داخل ساختمان نیز توجه کرد.
در مناطقی که همیشه طوفان شن و گرد و غبار وجود دارد،ساختمان هایی که بر روی پیلوتی قرار گرفته اند،مقدار بسیار کمی از گرد و غبار و شن موجود در هوا را دریافت می کنند. زیرا معمولاًدر ارتفاع بیش از 10متر،میزان شن موجود در هوا به شدت کاهش می یابد.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر