باغ جهان نما یكی از كهنترین باغهای شیراز است و در نزدیكی آرامگاه حافظ كه در دوران گذشته جزء صحرای جعفرآباد و مصلی بوده واقع شده است . در دوره سلسله آل مظفر و آل اینجو این باغ و دشت زیردست حوالی آن سرسبز و بسیار آباد بوده است . به دو دشت جعفرآباد و مصلی كه همواره پوشیده از باغهای جان نواز و روح افزا بوده در اشعار حافظ شیرازی اشاره شده است و از صفا و سرسبزی آن سخن به میان آمده است . باغ جهان نما همانند سه باغ مشهور دیگر یعنی باغ ارم و باغ دلگشا و باغ تخت قراچه در دوره آل مظفر و آل اینجو یعنی پیش از یورش تیمور گوركانی به شیراز در نهایت آبادانی بوده است . ابن عرب شاه مورخ دوره تیمور در عجایب المقدور این باغ را " زینت الدنیا " نامیده است.
باغ جهان نما در هنگام اقامت تیمور گوركانی در شیراز، همچون سایر باغ های نامدار آن دوره مورد توجه واقع شده بطوری كه همانند آن باغ را در اطراف سمرقند _ كه موطن اصلی وی بوده است _ احداث نموده و آن را جهان نما نامیده بود . باغ جهان نمای شیراز در دوره صفویه نیز آباد و با اهمیت بوده است .
شاردن كه در دورهء صفویه شیراز را دیده است مینویسد: " دروازهء شهر (دروازه قرآن) به خیابان بسیار زیبایی منتهی میشود كه دراز و باریك است . در دو سوی این خیابان باغ هایی است كه جبههء آنها در سمت خیابان دویست پا و هر یك دارای سر در و مدخل با شكوهی است با طاق نیم گنبدی و بر فراز هر سر در یك كلاه فرنگی ساختهاند . درهای باغ از دو سو مقابل هم قرار گرفته و قرینه بودن آنها وضع جالبی بوجود آورده است .
در وسط این خیابان حوض مربع شكلی است كه پهنای این حوض به اندازهء خیابان است و برای اینكه بتوان از دو طرف آن گذشت ، سر در باغ های دو سو به اندازهء سی پا عقب نشسته است .
عمارتی كه در وسط باغ قرار گرفته است مربوط به كریم خان زند میباشد . كریم خان زند این باغ را در سال 1185 ه. ق حصار كشی كرد و عمارت مزبور را در وسط آن ساخت و در اطراف عمارت ، خیابان كشیهای زیبا و درختكاری مفصلی ایجاد كرد . طرح این باغ را كریم خان همانند باغ نظر، در داخل باغ ، دارای چهار خیابان و در اطراف ، دو حوض بزرگ و دو حوض كوچك داده است .
پس از دورهء زندیه ، در دورهء قاجاریه نیز باغ جهان نما یكی از باغ های آباد و باشكوه به شمار میرفته است . حاج حسن میرزا حسن فسائی كه در اواسط دورهء قاجاریه میزیسته ، دربارهء آن مینویسد : " باغ جهان نما در جانب صبوی شهر شیراز به مسافت میلی كمتر، حضرت كریم خان زند در سال هزار صد و هشتاد و اند ، حصاری از آجر و گچ در مقابل بهای سیصد من بذر گندم كشیده ، عمارتی معروف به كلاه فرنگی در میان آن از آجر و گچ در نهایت استحكام ساخته كه از صدمه چندین زلزله آسیبی به حصار گچ و عمارت آن نرسیده است ، و در داخل باغ چهار خیابان از سروهای آزاد ساخته و تا كنون كه نزدیك به صد و بیست سال از كاشتن آنها گذشته به خرمی و تنومندی باقی است ."
لرد كرزن سیاستمدار انگلیسی كه در دوره قاجاریه شهر شیراز را دیده است در كتاب ایران و قضیه ایران ، باغ جهان نما را اینگونه توصیف كرده است : " در سمت دیگر جاده اصفهان به شیراز قدری بالاتر از حافظیه باغ جهان نما است كه درزمان كریم خان باغ وكیل نام داشت و در عهد فتحعلی شاه هنگامی كه او والی فارس بود اسمش را تغییر دادند و عمارتی تابستانی در آنجا ساختند ، شامل محوطه محصور در حدود 200 یارد كه حالا چند درخت دارد و رو به خرابی است .
در اوایل این قرن عمارت مركزی آن یا كلاه فرنگی وضع مرتبی داشت و مختص اقامتگاه افراد عالی رتبه انگلیس بود از جمله وی.سی.جی. ریچ مأمور مقیم بریتانیا در بغداد كه در كردستان اكتشافاتی كرده بود و در 5 اكتبر 1821م از مرض وبا درگذشت و در باغ همان جا مدفون شد .
مهدی قلی هدایت مخبر السلطنه در سال 1333 ه.ق برابر 1915م چند روزی را در باغ جهاننمای شیراز به سر برده است و مینویسد : " باغ جهان نما در آن زمان به میرزا محمد باقر خان پیشكار قوام تعلق داشته و غالب درختان اطراف باغ انار بوده است ."
منبع : http://ehsan1150.mihanblog.com/post/95
باغ جهان نما در هنگام اقامت تیمور گوركانی در شیراز، همچون سایر باغ های نامدار آن دوره مورد توجه واقع شده بطوری كه همانند آن باغ را در اطراف سمرقند _ كه موطن اصلی وی بوده است _ احداث نموده و آن را جهان نما نامیده بود . باغ جهان نمای شیراز در دوره صفویه نیز آباد و با اهمیت بوده است .
شاردن كه در دورهء صفویه شیراز را دیده است مینویسد: " دروازهء شهر (دروازه قرآن) به خیابان بسیار زیبایی منتهی میشود كه دراز و باریك است . در دو سوی این خیابان باغ هایی است كه جبههء آنها در سمت خیابان دویست پا و هر یك دارای سر در و مدخل با شكوهی است با طاق نیم گنبدی و بر فراز هر سر در یك كلاه فرنگی ساختهاند . درهای باغ از دو سو مقابل هم قرار گرفته و قرینه بودن آنها وضع جالبی بوجود آورده است .
در وسط این خیابان حوض مربع شكلی است كه پهنای این حوض به اندازهء خیابان است و برای اینكه بتوان از دو طرف آن گذشت ، سر در باغ های دو سو به اندازهء سی پا عقب نشسته است .
عمارتی كه در وسط باغ قرار گرفته است مربوط به كریم خان زند میباشد . كریم خان زند این باغ را در سال 1185 ه. ق حصار كشی كرد و عمارت مزبور را در وسط آن ساخت و در اطراف عمارت ، خیابان كشیهای زیبا و درختكاری مفصلی ایجاد كرد . طرح این باغ را كریم خان همانند باغ نظر، در داخل باغ ، دارای چهار خیابان و در اطراف ، دو حوض بزرگ و دو حوض كوچك داده است .
پس از دورهء زندیه ، در دورهء قاجاریه نیز باغ جهان نما یكی از باغ های آباد و باشكوه به شمار میرفته است . حاج حسن میرزا حسن فسائی كه در اواسط دورهء قاجاریه میزیسته ، دربارهء آن مینویسد : " باغ جهان نما در جانب صبوی شهر شیراز به مسافت میلی كمتر، حضرت كریم خان زند در سال هزار صد و هشتاد و اند ، حصاری از آجر و گچ در مقابل بهای سیصد من بذر گندم كشیده ، عمارتی معروف به كلاه فرنگی در میان آن از آجر و گچ در نهایت استحكام ساخته كه از صدمه چندین زلزله آسیبی به حصار گچ و عمارت آن نرسیده است ، و در داخل باغ چهار خیابان از سروهای آزاد ساخته و تا كنون كه نزدیك به صد و بیست سال از كاشتن آنها گذشته به خرمی و تنومندی باقی است ."
لرد كرزن سیاستمدار انگلیسی كه در دوره قاجاریه شهر شیراز را دیده است در كتاب ایران و قضیه ایران ، باغ جهان نما را اینگونه توصیف كرده است : " در سمت دیگر جاده اصفهان به شیراز قدری بالاتر از حافظیه باغ جهان نما است كه درزمان كریم خان باغ وكیل نام داشت و در عهد فتحعلی شاه هنگامی كه او والی فارس بود اسمش را تغییر دادند و عمارتی تابستانی در آنجا ساختند ، شامل محوطه محصور در حدود 200 یارد كه حالا چند درخت دارد و رو به خرابی است .
در اوایل این قرن عمارت مركزی آن یا كلاه فرنگی وضع مرتبی داشت و مختص اقامتگاه افراد عالی رتبه انگلیس بود از جمله وی.سی.جی. ریچ مأمور مقیم بریتانیا در بغداد كه در كردستان اكتشافاتی كرده بود و در 5 اكتبر 1821م از مرض وبا درگذشت و در باغ همان جا مدفون شد .
مهدی قلی هدایت مخبر السلطنه در سال 1333 ه.ق برابر 1915م چند روزی را در باغ جهاننمای شیراز به سر برده است و مینویسد : " باغ جهان نما در آن زمان به میرزا محمد باقر خان پیشكار قوام تعلق داشته و غالب درختان اطراف باغ انار بوده است ."
منبع : http://ehsan1150.mihanblog.com/post/95
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر